دفاعِ مهدی یراحی از "ربنا"ی شجریان؛

ربنا یکى از کم‌نقص‌ترین و دلنشین‌ترین موسیقى‌های مذهبى‌ست

در این روزها و شب‌های ماه مبارک رمضان مسئله حذف مناجات "ربنا" محمدرضا شجریان از سفرهای مردم واکنش‌های بسیاری را به دنبال داشته است؛ مهدی یراحی (آهنگساز و خواننده پاپ) نیز به عنوان خواننده موسیقی پاپ به این مسئله واکنش نشان داده و یادداشتی را در این باره برای ایلنا ارسال کرده است.

دوران وفور پخش ربناى استاد شجریان از صداوسیما، دهه شصت و هفتادِ خورشیدى است که مصادف بود با کودکى و نوجوانىِ من و هم‌نسلانم. در همان سالها بود که نوستالژىِ عمیق این اجرای جادویى در حافظه موسیقایى عرفانى و البته ملىِ جامعه ایران شکل گرفت و در کنارِ اجراى اذان دلنشین و پرطرفدار مرحوم مؤذن‌زاده اردبیلى، به مرور این دو اثر تبدیل به پررنگ‌ترین نمادهاى ماه مبارک رمضان در رادیو و تلویزیون شدند. اجرایى با تکنیک‌هاى آوازىِ ظریف، اندازه و به‌جا، کاملاً در خدمت احساسى عاشقانه منطبق بر معنا و فحواى کلمات چهار دعاىِ منتخب از آیات مختلف قرآن.

تجوید کلمات در این اجرا به قدرى درست و دقیق ادا شده، گویی عربى زبان مادرىِ استاد است.

 بنا به گفتهٔ شجریان، انگیزهٔ اصلی وی از خواندن و اجراى این دعا، تدریس آن به دو هنرجو بوده و این اثر تیر ماه سال ٥٨ در یکی از استودیوهای رادیو، بدون ادیت (تصحیح) و یکبار براىِ همیشه ضبط شده است.

 شجریان با مقدمه‌ای پرحرارت و باشکوه در سه‌گاه اجرای خود را آغاز می‌کند و به مدد ظرافتى که نشان از هوش و شمِّ سرشارِ هنرى دارد، هرچه هنرمندانه‌تر به مرکب‌خوانی در دستگاه‌ها و آوازهاى موسیقى ایرانى ازجمله آوازهاى بیات ترک و افشارى، سپس گوشه عراق(صبا) مى‌پردازد و دوباره با فرود به سه‌گاه، این نیایش عرفانى را تا ابد در روح و ضمیر مسلمانان جاودانه مى‌سازد. اجرای ربناىِ استاد شجریان به لحاظ هنرى یکى از کم‌نقص‌ترین و دلنشین‌ترین موسیقى‌های مذهبى است  که به زعم مرحوم پایور "در تعریفى مصداقى و نمادین از کمال یک اثر هنرى" هم مورد تأیید اهل فن است و هم عمومِ مردم از شنیدنش لذت مى‌برند.

 خاطرم هست در جریان منع پخش ربناى استاد از صداوسیما، شخصى وابسته به جریان مخالف پخش ربنا، احتمالاً از سر خوشمزگى گفته بود بسیار خوشحالم که از این به بعد صداىِ شجریان از رادیو و تلویزیون پخش نمى‌شود چراکه طىِ این سى سال مجبور بودم بر سر سفره افطار صدایى شبیه به شکسته شدن چوب خشک را تحمل کنم!

کاش این دوست کم‌لطف، که صداى لطیف شجریان را تا این اندازه گوش‌خراش مى‌شنیده، پنبه‌ها را از دو گوشش خارج  و از شنیدن نغمه ناجور و دلخراش خود کمى شرم مى‌کرد.

بگذریم، چراکه گذشت و امیدوارم این نیز بگذرد و با استطاعت از کرم و رحمت پرودگار بزرگ، در سال‌هاى آتى شاهد تداوم و گستردگى سایه بزرگانى نظیرِ خسروى آواز ایران بر سر هنرِ متعهدِ این مرز و بوم و پخشِ دعاىِ ربنا با اجراى بى‌نظیر و بى‌بدیل استادِ مسلمِ آواز ایران آقاى محمدرضا شجریان از تلویزیون باشیم و ایشان را سرحال‌تر و خندان‌تر از همیشه روى صحنه ببینیم که به حق و انصاف لایق‌ترینند.

یادداشت: مهدی یراحی؛ آهنگساز و خواننده پاپ

روزنامه‌ها صدای ربنای شجریان را شنیدند

پخش نشدن دعای ربنا با صدای محمدرضا شجریان از شبکه‌های رادیو و تلویزیونی، سال‌هاست که به حاشیه‌ای برای صداوسیما بدل شده است. هر سال با آمدن ماه مبارک رمضان این حاشیه اوج می‌گیرد و چندی است که کاملا رنگ و بوی سیاسی هم به خود گرفته است. در روزهای اخیر و پس از انتخابات ریاست جمهوری، اظهار نظر برخی شخصیت‌های فرهنگی و در ادامه سیاسیون، درباره‌ی پخش ربنای شجریان از رسانه ملی، جریان‌سازی‌های جدیدی را به وجود آورد که در ادامه این موج به روزنامه‌ها هم کشیده شده است.

به گزارش ایسنا، روزنامه «قانون» تیتر یک «تلاوت غیرشرعی با رو تیتر «بهانه‌جویی تازه درباره اثر ملی ربنای شجریان همچنان ادامه دارد» را انتخاب کرده و به انتشار توضیحاتی درباره‌ی دلایل پخش نشدن این دعای از تلویزیون در ایام رمضان پرداخته است.

روزنامه «آفتاب یزد» در بخشی از صفحه نخست خود  تیتر  «صداوسیما ربنای شجریان را خلاف موازین شرعی دانست را برگزیده و به منع مسؤولان صدا وسیما برای پخش ربنا از تلویزیون اشاره دارد.

روزنامه «اعتماد» تصویر یک خود را به محمدرضا شجریان اختصاص داده است. این روزنامه تیتر «مشکل شرعی ربنای شجریان پس از ۳۰ سال» را انتخاب کرده و به پاسخ محمد جواد لاریجانی به نامه وزیر ارشاد اشاره دارد که ربنای استاد را خلاف موازین شرعی تلاوت می‌داند.

روزنامه «شهروند» مطلبی با تیتر «پشت پرده این واژه‌های ثقیل» را در صفحه نخست خود منتشر کرده و به پخش نشدن ربنای شجریان در ماه رمضان امسال اشاره دارد.

روزنامه «مردم سالاری» عکس یک خود را به نیم‌رخی از محمدرضا شجریان اختصاص داده که در این پرتره، استاد آواز ایران لباسی با طرح گل و مرغ بر تن دارد. این روزنامه همچنین تیتر «بهانه تراشی برای حذف ربنای شجریان» را انتخاب کرده و به دلیل پخش نشدن این اثر ملی در این ایام پرداخته است.

روزنامه «بهار» تصویر نخست خود را به محمدرضا شجریان اختصاص داده است و در همین راستا تیتر «"ربنا"؛ مردمی و نه سیاسی» را برگزیده و به سخنان لاریجانی که نوای ماندگار شجریان را غیرشرعی تلقی کرده، اشاره کرده است.

روزنامه «خراسان» مطلبی را با تیتر «دعوا بر سر ربنا» انتخاب کرده و به نامه و درخواست وزیر ارشاد برای پخش ربنای شجریان اشاره دارد.

همچنین روزنامه «وقایع اتفاقیه» تیتر «ربنا پخش نمی‌شود» را در همین راستا در صفحه نخست خود منتشر کرده است.

واکنش مدیرعامل خانه‌موسیقی به جایز نبودن پخش ربنا:

برای پخش نکردن ربنای شجریان دنبال دلایل دیگری باشید/آقای لاریجانی استاد قرائت هستند یا کارشناس و مفسر قرآن؟

به دنبال نامه مکتوب محمدجواد لاریجانی درباره "خلاف موازین شرعی تلاوت بودن ربنای شجریان"، مدیرعامل خانه موسیقی ضمن رد ادعای لاریجانی، پاسخ صریحی به گفته‌های وی داد.

حمیدرضا نوربخش (مدیرعامل خانه موسیقی) در گفتگو با خبرنگار ایلنا، با اشاره به موضع‌گیری محمدجواد لاریجانی درباره ربنای محمدرضا شجریان گفت: ایشان تشکیکاتی کرده‌اند که به ظاهر بیشتر از زاویه علم قرائت بوده است که البته مشخص نیست ایشان اساسا چقدر با مسئله قرائت آشنایی دارند؛ این یک مسئله است. اما مسئله اصلی من این است که نامه‌ای توسط وزیر محترم ارشاد به رئیس سازمان صدا و سیما نوشته‌ شده؛ آقای دکتر محمدجواد لاریجانی ظاهرا مثل دیگر مواردی که از ایشان سراغ داشته‌ایم و تمایل‌شان برای پاسخگویی به مسایل مختلف، در این مورد هم ظاهرا جسارت‌شان از بقیه بیشتر بوده که پاسخ به این مسئله را شخصا برعهده گرفته‌اند.

این خواننده در ادامه افزود: سئوال من این است که آقای دکتر لاریجانی از کدام جایگاه کارشناسی درباره ربنای استاد شجریان صحبت می‌کند؟ ایشان استاد قرائت هستند؟ یا کارشناس قرآن؟ یا مفسر هستند؟

وی همچنین عنوان کرد: من به عنوان کسی که هم خواننده و هم قاری قرآن هستم و با قرائت آشنایی دارم؛ سخن می‌گویم. اول اینکه همه ما می‌دانیم استاد شجریان کسی است که در قرائت قرآن از طفولیت کار کرده‌اند و اصلا آدم ناآشنایی در این زمینه نبوده‌اند. استاد شجریان در جلسات قرآن بزرگ شده؛ پدرش نیز هم قاری قرآن بوده و هم برگزارکننده جلسات و کلاس‌های قرآنی بوده است.

نوربخش گفت: استاد شجریان از کودکی با صوت قرآن بزرگ شده و با قاریان بزرگ جهان و شیوه‌های قرائت‌شان آشنایی داشته و دارند. حتی خودشان در مسابقات بین‌المللی قرائت قرآن مقام آورده است. در این میان چطور کسی که در وادی کار قرآنی هیچ سابقه‌ای نداشته؛ به خودش اجازه می‌دهد اینگونه جسورانه و با اعتماد به نفس درباره مقوله‌ای که اطلاعاتی در موردش ندارد، سخن بگوید؟! ایشان فکر کرده‌اند وقتی واژگان خاصی را که صد در صد حرفه‌ای‌ست و به هیچ عنوان مخاطب عام آنها را نمی‌فهمد به کار ببرند، مطلب تمام می‌شود؛ اما در واقع اینگونه نیست.

مدیرعامل خانه موسیقی در ادامه افزود: یکی از بهترین قرائت‌ها و اجراها در زمینه مناجات‌خوانی همین اجرای ربنای استاد شجریان است. مناجات‌خوانی با تلاوت قرآن تفاوت دارد. استاد شجریان نوارهایی در زمینه قرائت قرآن دارد که سی‌دی‌هایش موجود است؛ آقای دکتر لاریجانی می‌توانند به این نوارها مراجعه کنند. استاد شجریان قرائتی دارند که بر شیوه مرحوم استاد مصطفی اسماعیل اجرا شده است. آن زمان وقتی قاریان بزرگ این قرائت را گوش داده‌اند؛ همه لب به تحسین گشوده‌اند. وقتی شما در مقام مناجات چیزی را می‌خوانید ممکن است مقداری از مولفه‌های قرائت قرآن فاصله بگیرید.

وی عنوان کرد: ربنای شجریان یکی از بهترین نمونه‌های مناجات‌خوانی است؛ ضمن اینکه استاد شجریان نیز در این زمینه ادعایی نداشته و این ربنا را به عنوان الگویی برای تمرین عده‌ای ضبط کرد که بعدها پخش شد و بسیار مورد اقبال مردم قرار گرفت و ملت ما سال‌های سال با آن زندگی کرده‌اند. امروز ربنا در گوش و ذهن همه مردم ما هست و هر وقت پخش می‌شود؛ مردم به یاد لحظات نورانی افطار ماه مبارک رمضان می‌افتند.

حمیدرضا نوربخش گفت: نکته آخر اینکه می‌خواهم به آقای دکتر محمدجواد لاریجانی بگویم با این قاعده‌ای که شما می‌گویید اذان مرحوم موذن‌زاده اردبیلی نیز از نظر قواعد قرائت قرآن مشکل دارد. ایشان لطف کنند به صدا و سیما بگویند دیگر اذان موذن‌زاده اردبیلی را پخش نکنند. به دلیل اینکه اگر بخواهم از نظر قواعد تجوید بررسی کنیم اذانی که مرحوم استاد موذن‌زاده اردبیلی گفته‌اند اذان فارسی محسوب می‌شود و از لحن فارسی در آن استفاده شده و تجویدش هم متفاوت است. حال آنکه این اذان حالی دارد که ما می‌بایست به دنبال روح حاکم بر آن باشیم. مردم هم روح حاکم بر آن اثر را دیدند و پذیرفتند. امروز اذان موذ‌ن‌زاده اردبیلی با روح و جان مردم ممزوج است. اگر شما از مردم ایران بپرسید کدام اذان را بیشتر دوست دارید حتما اکثریت‌شان می‌گویند اذان موذن‌زاده اردبیلی. این طبیعی‌ست چون کسی کار به لحن اثر ندارد و به قول شاعر "ما درون را بنگریم و حال را".

این خواننده افزود: بسیاری از مردم کوچه و بازار هم اذان می‌گویند. اتفاقا در بسیاری مواقع؛ موذنان و مکبران مساجد همین مردم ساده کوچه و بازار هستند. همه مردم هم این ماجرا را پذیرفته‌اند و کسی به آنها نمی‌گوید آیا شما تجوید کار کرده‌اید یا نه؟!؛ شما لحن‌ات را برو درست کن؛ شما قرائت کار کن. همه مردم ما بسیاری از همین اذان‌ها یا مناجات‌ها را که تنها با جان و دل اجرا می‌شود با تمام وجود پذیرفته‌اند و کسی هم با آنها مشکل ندارد. بنابراین این دلایل اصلا موجه نیست و دوستان بهتر است دنبال دلیل دیگری برای پخش نکردن ربنا باشند.

انتقاد یک نماینده از ورود هیات دولت به موضوع پخش ربنای شجریان

نماینده مردم خمینی شهر در مجلس شورای اسلامی از ورود هیات دولت به موضوع پخش ربنای شجریان انتقاد کرد.

به گزارش ایسنا، محمدجواد ابطحی در تذکری در جلسه علنی صبح امروز (یکشنبه) مجلس اظهار کرد: مشکل مملکت سرود ربنا و غیر آن نیست؛ بلکه مشکل کاسپین و ثامن الحجج و عدم واریز درآمدهای پتروشیمی است که صادر می‌کنیم و برنمی گردد.

وی افزود: آقای خواننده معلوم الحالی خودش در سال 88 تقاضا کرده که برنامه‌هایش از صدا و سیما پخش نشود،‌ حالا هم خودش تقاضا کند که دو مرتبه پخش شود. این در حد هیات دولت نیست که در این مسائل ورود کند.

این نماینده مجلس با ابراز امیدواری نسبت به باقی ماندن مجلس در راس امور اظهار کرد: این امر جز با حفظ اقتدار مجلس و عملکرد مطلوب نمایندگان و هیات رئیسه مجلس میسر نیست.

ابطحی در ادامه خواستار برخورد بدون اغماض و با قاطعیت قوه قضائیه با گزارش تخلفات انتخابات شد و گفت: اگر استاندار، فرماندار و یا هر مسئولی فراتر از وظایف خودش و با سوء استفاده از مقام و قدرت اقدامی کرده، باید سریعا محاکمه شود و نتیجه آن به مردم اعلام شود.

وی افزود: به رئیس جمهور منتخب تذکر می دهم در ادبیاتش تجدید نظر کند و از اظهارات هنجارشکنانه بپرهیزد. ملت ما با کسی عهد اخوت نبسته‌اند و اگر کسی خطوط قرمز نظام را نادیده بگیرد مردم در رای خود تجدید نظر می کنند که امیدوارم کار به آنجاها نکشد.

نماینده مردم خمینی شهر در پایان خواستار عمل به وعده های دولت در زمینه احیای زاینده رود و ایجاد اشتغال 955 هزار نفری در سال شد.

ربنای محمدرضا شجریان با حضور ریاست سازمان میراث‌فرهنگی ثبت ملی شد.

به گزارش ایلنا، عصر روز سه‌شنبه (۱۹ اردیبهشت) در نشستی که با حضور همایون شجریان و سهراب پورناظری در محل دفتر ریاست سازمان میراث‌فرهنگی برگزار شد، زهرا احمدی‌پور گفت: در آستانه ماه مبارک رمضان، ربّنای استاد محمدرضا شجریان که یکی از  میراث‌ ناملموس فرهنگی کشور است ثبت ملی شده است.

معاون رئیس‌جمهوری با آرزوی سلامت و طول عمر برای این هنرمند افزود: استاد شجریان یکی از سرمایه‌های ملی ایران است و سازمان میراث‌فرهنگی به‌ دلیل علاقه و اهمیتی که مردم ایران برای ربنای شجریان قائل هستند و خاطرات‌شان در ماه مبارک رمضان با این نوای آسمانی گره خورده است، اهتمام خود را معطوف به ثبت این اثر در فهرست میراث ناملموس کرد.

«ربّنا» یکی از آثار استاد محمدرضا شجریان و شامل ۴ دعا از آیات قرآن است که همه با عبارت ربّنا آغاز می‌شوند. این اثر در تیرماه سال ۱۳۵۸ ضبط شده و برای مدت ۳۰ سال، جزء برنامه‌های اصلی رادیو و تلویزیون ایران در ماه رمضان بوده‌است.

بنا به گفته محمدرضا شجریان، انگیزه اصلی او از خواندن این دعا، تدریس آن به دو هنرجو بوده و این اثر در یکی از استودیوهای رادیو ضبط شده‌است.

شجریان ربّنا را در دستگاه سه‌گاه خوانده و با مرکب‌خوانی (مدولاسیون یا راه‌گردانی) سری به دستگاه‌ها و آوازهای دیگر ردیف موسیقی ایرانی از جمله آواز افشاری و گوشه عراق (صبا) می‌زند و سپس به سه‌گاه برمی‌گردد. ربّنا در نواری که محمدرضا شجریان با نام «به‌یاد پدر» ضبط کرده، منتشر شده است.

این اثر با شماره ١٣٩٦در فهرست ملی میراث فرهنگی ناملموس ایران ثبت شده است.

درباره ی موسیقی هنری ایران

logo persian004 موسیقی هنری ایران، نخستین روزنامه الکترونیکی روزانه موسیقی ایران

همکاری: پیام به این شماره تلگرام
09226521131